كوه و دشت

قسمت سوم کیسه خواب

خواب يکي از ضروريات انسان مخصوصا براي تجديد قوا محسوب مي‌شود، بنابراين کيسه خواب راحت و نرم و گرم از اهميت بالايي برخوردار است کيسه خواب از وسايل ضروري يک طبيعت‌گرد و كوهنورد است که بيشتر در برنامه‌هاي چند روزه که احتياج به شب‌ماني در کوه دارد استفاده مي‌شود. كيسه خواب يك جزء مهم و اساسي در كوهنوردي به حساب مي‌آيد، به دليل اينكه مانع نفوذ رطوبت مي‌شود و هم در مقابل سرما از ما مراقبت مي‌كند. کيسه خواب‌ها بر حسب مواد مصرف شده در تهیه آنها و براساس قابلیت نگهداری دما و یا به عبارتی بهتر قابلیت مقاومت در برابر سرما به دو نوع پَر و الياف تقسيم‌بندي مي‌شوند.
کيسه خواب‌هاي پَر: که حاوي پر( قو) هستند از قديم بسيار مورد توجه بوده‌اند و داراي گرماي زياد و اندازه کوچک هستند. تنها نقيصه کيسه خواب پَر اين است که اگر خيس شود، خشک شدن آن به زمان زيادي نياز دارد. براي رفع اين نقيصه الياف جديدي به شکل لوله‌هاي تو خالي ساخته شده و در ساخت کيسه خواب‌هاي جديد و حرفه‌اي از آنها استفاده مي‌شود. اين الياف با وجود سبکي از حجم بالايي برخور دارند که بسته‌بندي در کوله را کمي مشکل مي‌سازد . البته اين نقيصه نيز در الياف جديد به نام ترمو لايت برطرف شده است. ميزان پَر موجود در كيسه خواب به صورت درصد كرك و ساقه پر بيان مي‌شود. مثلا پَر 60/40 يعني 40 درصد آن ساقه يا بدنه پر و 60 درصد آن كرك پَر يا خود پر است . بدين ترتيب كيسه خواب‌هاي 70/30 که اصطلاحا به آن پر کلاسیک گفته می شود و 80/20 و 90/10 و 95/5 نيز موجود است . درجه نوع پر ارتباط مستقیم با بهای آن دارد و هرچه درصد پر عالي تر باشد قیمت آن به همان نسبت گرانتر است. البته نوع پارچه و سایر مواد مصرفی نیز در این مورد تاثیر دارند. عالی ترين نوع پر درجه ۹۵/۵ است که اصطلاحا به آن پر طلائي گفته می شود و شامل کرک خالص پر است كه بسيار حرفه‌اي و مخصوص صعود در ارتفاعات بالا است. لازم بذكر است كه هرچه درصد كرك پَر بيشتر و مقدار ساقه کمتر باشد، قابليت مقاومت آن در برابر سرما بیشتر و وزن آن از سوی دیگر کاهش مي یابد در نتيجه كيسه خواب گرم‌تر و سبك‌تر و دماي متوسط آن به دماي حداكثر نزديك‌تر مي‌شود و اصطلاحاً قوي‌تر است . عايق گرما بودن پَر نيز با واحدي به نام CUIN مشخص مي‌شود که اين عدد ميزان ارتفاع 30 گرم پَر را به واحد اينچ بيان مي‌کند يا به عبارتي مقدار پف کردن يا باد شدن پَر را نشان مي‌دهد.

الياف : انتخابي خوب براي راحتي و گرما و مقاومت در برابر رطوبت هستند، به علاوه اينکه براي شست و شو نيز مشکلي ندارد. اين الياف‌هاي ساخته بشر، گرماي بدن را به طور يکنواخت در سرتاسر کيسه خواب توزيع مي‌کنند. اين الياف در کيسه خواب در لايه‌هاي مختلف گذاشته مي‌شوند تا اين لايه‌بندي شما را در مقابل سرما محافظت کنند؛ اما کيسه خواب‌هاي پَر گرم‌تر از نوع الياف هستند.

دماي کيسه خواب:

براي يکسان سازي اعداد اعلام شده براي کيسه خواب‌ها توسط کمپاني‌ها در سال 2004 استاندار اروپايي آزمايش توان گرمايي کيسه خواب‌ها ايجاد شد.
دماي مطلوب كيسه خوابها با ۳ دماي حداقل و راحت و حداكثر بيان مي شود مثلا ۱۰ و ۱۷- و ۲۵- درجه سانتيگراد يعني اين كيسه خواب براي دماي بين ۱۰درجه بالاي صفر تا ۲۵ درجه زير صفر مناسب است .ولي ۱۷- راحت ترين و مطلوب ترين دماي آنست و نزديك به دماي حداقل از گرما و نزديك به دماي حداكثر از سرما اذيت خواهيد شد .دماي حداكثر يا نهايي تنها از يخ زدن اعضاي بدن جلوگيري مي كند و شما خواب خوبي در اين دما نخواهيد داشت بنابراين در خريد كيسه خواب به دماي حداقل بيشتر توجه كنيد.
مفهوم اعداد مختلف اعلام شده براي يک کيسه خواب:
Maximum comfort temperature : حداکثر دمايي که يک مرد عادي بدون اينکه به شدت عرق کند در کيسه خواب مي‌تواند بخوابد و در اين حالت بايد زيپ کيسه خواب کاملاً باز باشد، دست‌ها بيرون کيسه خواب باشد و کلاه کيسه خواب نيز باز باشد. Comfort temperature: دمايي که در آن يک زن عادي درون کيسه خواب تمامي شب را با آرامش مي تواند بخوابد.

Lowest comfort: کمترين دمايي که يک مرد عادي در شب به مدت هشت ساعت مي تواند درون کيسه خواب بخوابد بدون اينکه از خواب بيدار شود.

Extreme temperature: کمترين دمايي که کيسه خواب مي‌تواند از يک زن عادي در مقابل از دست دادن دماي عمومي بدن محافظت کند. اين حالت اجازه شش ساعت خواب غير راحت را بدون اينکه دماي داخلي بدن تا مرحله خطرناک پايين بيايد به فرد مي‌دهد. زماني که مي‌خواهيد کيسه خواب انتخاب کنيد به شرايط و نوع فعاليتي که در نظر داريد و همچنين به دماي راحت comfort توجه کنيد. به هر حال احساس سرما و يا گرما براي بدن ما مطلوب نيست و توان جسمي ما را کاهش مي‌دهد.
شرایط فیزیولوژی در ارتباط با سرما و گرما
سوخت و ساز: زماني که شخص در خواب است 75 تا 100 وات گرما توليد مي کند که اين عدد به عواملي چون جنسيت ، سن ، وزن ، عادات و آمادگي جسماني بستگي دارد

.وزن: در ذکر اعدادمربوط به کيسه خوابها شرايط کوهنورد در نظر گرفته شده است زيرا افراد چاق مقاومت و محافظت بيشتري در مقابل سرما نسبت به افراد لاغر دارند.

سن: افراد مسن عموما گرماي کمتري توليد مي کنند و زودتر از جوانترها احساس سرما مي کنند.

جنسيت: خانمها بيشتر از آقايان احساس سرما مي کنند به همين دليل دماي راحت براي خانمها 5 تا ۷ درجه بيشتر از دماي راحت آقايان است

.عادت ها: سبک زندگي توان بدن را در مقابل سرما و گرما کاهش مي دهد.

تجربه: تجربه و آشنايي با شرايط خوابيدن در محلهاي باز و طبيعت کارايي فرد را به مرور در راحت تر بودن در اين شرايط افزايش مي‌دهد.

آمادگي جسماني: در صورت داشتن ورزيدگي و آمادگي جسماني خواب راحت‌تر و بدني گرم‌تر خواهيم داشت. يک بدن خسته گرماي کمي توليد کرده و باعث مي‌شود فرد خيلي زود احساس سرما کند.
چگونه گرمتر بخوابيم
• سعي کنيد هميشه کيسه خوابي که به همراه مي‎بريد سرماي بيشتري از محيطي که شما مي‎خوابيد تحمل کند.• قبل از ورود به کيسه خواب کمي نرمش کنيد تا گرم شويد. در اين صورت زمان کمتري لازم است تا شما درون کيسه خواب گرم شويد و گرماي بدنتان در فضاي کيسه خواب حفظ مي‎شود. • قبل از خواب مثانه را تخليه نماييد. چرا که بدن شما به گرم نگه داشتن مايع اضافي نيازي ندارد. • در هوای خیلی سرد کلاه به سر بگذاريد، چرا که شما 30 تا 50 درصد از گرماي بدن خود را از راه سر و گردن از دست مي‎دهيد. • زير انداز يکي از مهمترين تجهيزات براي گرم خوابيدن است. اين نکته مهم را فراموش نکنيد که کيسه خواب شما اگر 100- هم باشد، اگر زيراندازتان در مقابل سرما و رطوبت نفوذپذير باشد کيسه خوابتان به نايلون تبديل مي‎شود.
توصيه:به هنگام خريد کيسه خواب به نوع فعاليت، دما و رطوبت، اندازه و حجم کيسه خواب و وزن کيسه خواب توجه کنيد و از افراد با تجربه تر کمک بگيريد. براي داشتن يک خواب راحت به اين موارد نيز توجه کنيد: - يک زيرانداز خوب علاوه بر اينکه بر روي آن احساس راحتي داريد از سرماي زمين نيز شما را مصون مي‌دارد. - يک چادر خوب شما را در مقابل هواي بد محافظت مي‌کند. خوابيدن در شرايط باد و يا رطوبت به شدت از کارايي و گرماي کيسه خواب شما مي‌کاهد. - خودتان را به لباس‌هاي اضافي مجهز کنيد. اين لباس‌ها را در شرايط بسيار سرد و يا در طول شب بپوشيد. در شرايط سرماي زير صفر در صورت نياز از کلاه طوفان و اگر داريد کيسه بيواک، نيز استفاده کنيد. - با بدني عرق كرده و خيس داخل كيسه خواب نخوابيد و هنگام خواب منافذ آن را كاملاً نبنديد تا رطوبت در آن جمع نشود.- درست و کامل بخوريد در غير اين‌ صورت بدن گرماي کمتري توليد مي‌کند و بدن در مقابل سرما حساس مي‌شود. آب بنوشيد زيرا که کمبود آب بدن نيز موجب کاهش گرماي توليدي در بدن مي‌شود. از نوشيدني‌هاي الکلي به شدت پرهيز کنيد. اين نوشيدني‌ها به شما يک احساس گرماي موقت مي‌دهند؛ اما مدتي بعد شما احساس سرماي بيشتري نسبت به قبل خواهيد کرد. - تجهيزات خود را خشک نگه داريد به خصوص کيسه خوابتان اگر پر باشد با خيس شدن بسيار ناکارآمد مي‌شود. براي اين منظور مي‌توانيد از روکش‌هاي مخصوص ضد رطوبت استفاده کنيد.- به Comfort توجه کنيد تا ببينيد دماي راحت آن براي برنامه‌اي که مي‌خواهيد برويد مناسب است يا خير. در ضمن اين اعداد ذکر شده کيسه خواب‌ها براي خوابيدن با لباس لايه اول هست و با پوشيدن لباس بيشتر مي‌توان به دماي بيشتري رسيد به خصوص استفاده از کلاه ضد طوفان و کت پر در سرما و زمستان .
- پايين کيسه خواب در قسمت پا تنگ‎تر است و در قسمت شانه عريض‎تر و در قسمت کلاه و سر باريکتر مي شود . فضاي کمتر بين بدن شما و کيسه خواب باعث گرماي بهتري مي‎شود.در جدول هر کيسه خواب نشان دهنده فضاي کاملا مفید داخل کيسه خواب است و اندازه طول بیرونی کیسه خواب 15 تا 20 سانتی متر بیشتر از اندازه آورده شده در جدول مي باشد.
- چپ دستها معمولاً کيسه خوابي انتخاب ‎کنند که زيپ آن در سمت راست قرار گرفته باشد و برعکس. (بعضي از کيسه خوابها هم زيپ دو طرفه دارند يا زيپ آنها در وسط قرار گرفته است.)- در مورد طول كيسه خواب حتما از طول بدن شما بلند‌تر باشد. کيسه خواب شما تنها براي خوابيدن نيست بلکه براي حفاظت وخشک کردن لباس‌هاي خيس شما نيز است و در صورت نياز مي‌توانيد كفش و يا ظرف آب و حتي باتريها را شب داخل نايلوني و در ته آن بگذاريد كه تا صبح يخ نزند.- براي شستشوي کيسه خواب آن‌ را بايد با دست يا در دماي 30 درجه سانتيگراد با ماشين بشوييد و بدون استفاده از خشک کن ماشين، کيسه خواب را در فضاي باز قرار دهيد تا خشک شود.- در خانه و زماني كه از كيسه خواب استفاده نمي‌كنيد آن را به صورت باز از چوب لباسي آويزان كنيد تا در معرض هوا قرار گيرد و پرهاي آن پف كند و اصطلاحاً نشكند . چون شكستن پَر و خوابيدن آنها بر روي هم از دماي كيسه خواب مي‌كاهد و هم از عمر مفید كيسه خواب کاسته می شود .- در برنامه در اولين فرصت کيسه خواب‌تان را در فضاي باز خشک کنيد، به عنوان مثال در طول روز بر روي چادرتان پهن کنيد. در صورت امکان هر از گاهي هواي تازه وارد چادرتان کنيد تا هواي داخل چادر دم کرده و مرطوب نشود.
-نکته آخر هم اينکه با توجه به برنامه خود كيسه خواب را تهيه كنيد . يعني حداقل بايد دو كيسه خواب داشته باشيد يکي براي فصل گرم که اصطلاحا به آن 3 فصل مي‌گويند و عموما براي بهار و تابستان و اوايل پاييز و دماهاي بالاي صفر مناسب است و داراي حجم و وزن و قيمت کمتري است و دومين کيسه خواب براي اواخر پاييز و زمستان تا اواسط بهار و دماهاي زير صفر که هم گرم‌تر، سنگين‌تر و البته گران‌ترند، استفاده مي‌شود .